αναγεννησιακή-τέχνη-τα-μυστικά-πίσω-α-66326

Αναγεννησιακή Τέχνη: Τα μυστικά πίσω από τους πιο διάσημους πίνακες ζωγραφικής που δεν είχες προσέξει

Ανάγνωση: 5'

Ο κρόκος αυγού φαίνεται να χρησιμοποιόταν ως πρώτη ύλη σε διάσημους πίνακες κατά την περίοδο της Αναγέννησης. Σύμφωνα με νέα έρευνα μνημειώδεις ζωγράφοι όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Σάντρο Μποτιτσέλι και ο Ρέμπραντ ενδέχεται να χρησιμοποιούσαν το συγκεκριμένο “υλικό” στις ελαιογραφίες τους, Ωστόσο δεν έχει αποδεχτεί πλήρως το ότι χρησιμοποιούσαν υπολείμματα πρωτεΐνης σε αναγεννησιακούς πίνακες. Πολύ περισσότερο τέτοιου είδους ίχνη θεωρείτο ότι οφείλονταν σε μόλυνση. Καθώς προέκυψαν αποτελέσματα νέας έρευνας δημοσιευμένη στο περιοδικό «Nature Communications», οι μεγάλοι ζωγράφοι του 16ου, του 17ου και του 18ου αιώνα ενδυνείδητα αναμείγνυαν πρωτεΐνες με τις μπογιές τους.

Οι έρευνες

«Υπάρχουν ελάχιστες γραπτές πηγές για αυτό το θέμα και δεν έχει γίνει σχεδόν καμία επιστημονική έρευνα. Η δική μας μελέτη δείχνει ότι ακόμα και μια πολύ μικρή ποσότητα κρόκου αυγού, μπορείς να αλλάξεις εντελώς τις ιδιότητες της μπογιάς», σημειώνει η συγγραφέας της έρευνας, Οφελί Ρανκέ από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καρλσρούης.

Ποια υλικά χρησιμοποιήθηκαν

Πριν μπούμε στα της έρευνας, πρέπει να κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή. Αρχικά, για τη ζωγραφική χρησιμοποιούνταν η τεχνική της τέμπερας που ανέπτυξαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι και συνδυάζει κρόκο αυγού με χρωστικές σε σκόνη και νερό. Στη συνέχεια, ένα νέο είδος μπογιάς, η λαδομπογιά, εμφανίστηκε τον 7ο αιώνα στην Κεντρική Ασία και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη Βόρεια Ευρώπη κατά τον Μεσαίωνα και στην Ιταλία κατά την Αναγέννηση.

Οι λαδομπογιές δημιουργούν πιο έντονα χρώματα, επιτρέπουν πιο εύκολα χρωματικές αλλαγές και ξεραίνονται πιο αργά (έτσι μπορούν να χρησιμοποιηθούν αρκετές μέρες αφού ετοιμαστούν). Ωστόσο, οι λαδομπογιές – που χρησιμοποιούν λινέλαιο ή καρθαμέλαιο αντί για νερό – έχουν επίσης και τα μειονεκτήματά τους: το χρώμα σκουραίνει πιο εύκολα και χαλάει αν εκτεθεί στο φως.

Είναι πιθανό ότι οι μεγάλοι ζωγράφοι της Αναγέννησης χρησιμοποιούσαν το «παλιό μυστικό» του κρόκου αυγού στις λαδομπογιές τους.Στο πλαίσιο της προαναφερθείσας έρευνας, οι επιστήμονες ανέμειξαν τέσσερα συστατικά (κρόκο αυγού, αποσταγμένο νερό, λινέλαιο και χρωστική ουσία) – για να δημιουργήσουν δύο χρώματα, λευκό του μόλυβδου και μπλε ultramarine.

Το «μυστικό» στους πίνακες της Αναγέννησης

«Η προσθήκη κρόκου αυγού είναι ευεργετική στις ιδιότητες των χρωμάτων. Για παράδειγμα, χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να οξειδωθεί η μπογιά, χάρη στα αντιοξειδωτικά που περιέχει ο κρόκος. Επίσης, το άσπρο χρώμα είναι αρκετά επιρρεπές στην υγρασία. Αν όμως βάλεις μέσα στη μπογιά και πρωτεΐνη, το χρώμα γίνεται πιο ανθεκτικό και εύκολο στην εφαρμογή», αναφέρει η Ρανκέ. Επίσης, τα παλιά χρόνια για να φτιαχτούν μερικές μπογιές, χρησιμοποιούνταν πανάκριβα υλικά πχ. το μπλε ultramarine φτιαχνόταν από λάπις λαζούλι. Με τη βοήθεια, όμως, του κρόκου αυγού, η μπογιά γίνεται πιο πηχτή και έτσι δεν χρειάζεται να προστεθεί τόσο μεγάλη ποσότητας χρωστικής.

Η παρατήρηση που έκανε την διαφορά

Ενας από τους πίνακες που μελετήθηκαν από τους ερευνητές ήταν η «Μαντόνα με το γαρύφαλλο» του Λεονάρντο ντα Βίντσι, η οποία εκτίθεται πλέον στην Παλιά Πινακοθήκη του Μόναχου. «Η λαδομπογιά αρχίζει να στεγνώνει από την επιφάνεια προς τα κάτω, γι’ αυτό και ο πίνακας είναι σαν να έχει ζάρες», σημειώνει η Ρανκέ.

Ο πίνακας αυτός είναι ένας από τους παλαιότερους του Ντα Βίντσι και δημιουργήθηκε ενδεχομένως σε μια περίοδο κατά την οποία ο καλλιτέχνης προσπαθούσε ακόμα να κατακτήσει τη νέα για την εποχή τεχνική της λαδομπογιάς.Ενας άλλος πίνακας που μελετήθηκε ήταν «Ο θρήνος για τον νεκρό Χριστό» του Μποτιτσέλι, που επίσης εκτίθεται στο Μόναχο. Το έργο έχει φτιαχτεί κυρίως σε τέμπερα, αλλά χρησιμοποιήθηκε και λαδομπογιά για το φόντο και ορισμένα δευτερεύοντα στοιχεία.

Η σημαντικότητα των έργων

«Γνωρίζαμε ότι ορισμένα μέρη του πίνακα έχουν πινελιές που είναι χαρακτηριστικές για αυτό που ονομάζουμε ελαιογραφία. Ωστόσο, εντοπίσαμε την παρουσία πρωτεϊνών. Επειδή είναι πολύ μικρή ποσότητα και είναι δύσκολο να εντοπιστούν, αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι μόλυνση. Στα εργαστήρια, οι καλλιτέχνες πειραματίζονταν με πολλά διαφορετικά πράγματα, και ίσως τα αυγά ήταν απλώς από την τέμπερα», εξηγεί η επιστήμονας. Ωστόσο, οι ερευνητές πιστεύουν ότι ο κρόκος αυγού χρησιμοποιήθηκε εσκεμμένα στους πίνακες για τις ευεργετικές του ιδιότητες.

Οποιαδήποτε και αν ήταν τελικά τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν, η σημαντικότητα αυτών των έργων τέχνης θα παραμείνει στην ιστορία του πολιτισμού και της τέχνης.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ